Puigortunngorneq sunaana?
Puigortunngorneq tassaavoq eqqarsartaatsip nappaammit sanngiillisinneqarnera. Puigortunngornermut patsisaagajunnerpaaq tassaavoq nappaat Alzheimer, puigortunngortut minnerpaamik affaannit nappaatigineqalersartoq. Nappaatilli pugortunngornermik kinguneqarsinnaasut assigiinngitsut 200-it sinneqarput. Nappaatip Alzheimerip saniatigut, aap taqqatigut ingerlaarneranut attuumassuteqartoq patsisaagajuppoq, sianiutilli nungujartornerannit puigortunngorneq, sajuttunngornermi (Parkinson) puigortunngorneq, qaap tulliullu nalaanni qaratsap immikkoortuini puigortunngorneq, qaqutigoornerusunut assersuutissaapput.
Indhold
Taama nappaateqalersut amerlanersaasa eqqaamaniarneq ajornartorsiutigilersarpaat, eqqarsartaatsikkulli piginnaasat allat eqqorneqartarputtaaq. Taakku tassaasinnaapput:
- Iliuuseqarsinnaaneq piumassuseqortuneq
- Oqaatsinik suullu aqqinik eqqaamasinnaaneq
- Sumiiffimmi aqqutissap nassaarisinnaanera
- Kisitsisinnaaneq
- Ataatsimut isiginnissinnaaneq ajornartorsiutinullu aaqqiissuteqarsinnaaneq
- Inuit aqqinik eqqaamasinnaaneq
Puigornermik nappaateqarnermi, inunnik allanik ataatsimooqateqarneq sunneqarneqarsinnaavortaaq. Inuttut inooqataanermi piginnaasat misigissuseqarnerlu allanngorsinnaapput, inuttullu ilisarnaat aamma sunnerneqarsinnaalluni. Tamatuma kingunerisaanik inuit puigornermik nappaateqartut, inunnik allanik peqateqarnissaq merserilersinnaasarpaat, allat eqqarsaataannik paasinnissinnaaneq/misigittassuseq annaasinnaasarlugu. Pissusissamisoorsinnaasumut malussarissuseq aamma ajorsigajuppoq. Puigutuunngorneq imal. pisumik ataatsimut isiginnissinnaannginneq, inuit tamarmik misigisaannarpaat. Taamaammat ajornartorsiutit, ulluinnarni piginnaaneq sunnerneqarpat aatsaat, pasitsaassinissaq tunngavissaqassaaq.
Nappaatip qanoq ingerlasarneranut, sumik patsiseqarnera apeqqutaasarpoq. Puigortunngornerit amerlanerpaat ajorsiartortarput nakorsarneqarsinnaanatillu. Nappaatip sivisussusaa- ukiualunniit ukiunut qulikkaanut arlalinnut- nikerarsinnaavoq.
Puigortunngornermik nappaatit nalinginnaasumik kingornuttagaanngillat. Puigornermik nappaammi Alzheimerimi 2-3%-iinnaat toqqaannartumik kingornuttagaapput, sinnerinili suna patsisaanersoq nalorninarnerulluni. Qaap tulliullu nalaanni qaratsap immikkoortuini puigortunngorneq, qaqutiguukannersunut ataatsimut taaguutaasoq, puigortunngornermik nappaatillit 2%-iisa missaannaannit nappaatigineqarpoq. Qaap tulliullu nalaanni qaratsap immikkoortuini puigortunngortut 40%-ii pallittuni nappaat pinngoqaatiniimmat, nappaat taanna kingornunneqarajunneruvoq.
Nakorsarneqarsinaanermut nappaatip suup puigortunngornermut patsisaanera apeqqutaavoq. Siunnersuineq nalinginnaasumillu tapersersuineq oqilisaanerlu nakorsaanermi pingaaruteqarnerpaapput. 1990-ikkut naajartorneranniilli- ilaatigut puigortunngornerup Alzheimerip ersiutaanik annikillisitsigallartartut nakorsanit nakorsaasiunneqartalerput. Aap taqqatigut ingerlaarneranut tunngasumik puigortunngornermi, taqqakkut milittoornermik patsiseqarsinnaasumi, milittooqqinnginnissaq nakorsaanermi siunnerfiusarpoq.
Puigortunngornermik nappaat pillugu ilisimasat annertusiartornerat ilutigalugu, siunissaq pillugu aalajangiinissamut periarfissat pitsaanerulissapput. Inigisamut allamut nuunnissaq pisariaqalersinnaavoq, kingornussassanut tunngatillugu testamentiliornissaq kissaatigineqalersinnaavoq. Tapersersorneqarnissamut iliuuseqartoqartariaqassappat imal. iluaqusersuutinik atorfissaqartitsisoqalissappat, tamakku siusissukkut saqqummiunneqarnissaat isumassarsiatsialaasinnaavoq. Nunatsinni puigortunngortunut siunnersortitut pillorissaasutullu neqeroorutit kommunimiit kommunimut assigiinngimmata, neqeroorutaasut suunerinik paasiniaalluni najukkami kommunip attaviginissaa pitsaaneruvoq.
Nappaatit ilaat puigortunngornermut ersiutitaqartut nakorsarneqarsinnaapput. Nappaatit taakku tassaasinnaapput; timip sulineranut attuumassuteqartut, nikallunganeq, nakorsaatit kingunerluutitaat imal. nakorsaatit kukkusumik atorneqarnerat. Taamaammat ersiutaasunut patsisaasut paasiniarnissaat pingaaruteqarpoq. Puigortunngorneq Alzheimer oqaatigineqareersutut ajorunnaarsinneqarsinnaanngilaq, nappaammulli ersiutinut annikillisaaneq napparsimaleqqaarnermiit aallartinneqartariaqarpoq. Taamaammat siusissukkut nappaammik suussusersinissaq pingaaruteqarpoq.